---

Büyük Türk düşünürü. yazar ve şair (1876-1924). Diyarbakır'da dünyaya gelen Ziya Gökalp ortaöğrenimini askeri okullarda tamamladı; liseyi bitirdikten sonra (1894) ailesinin, çevresinin, özgürlüğe düşman yönetimin ve okuduğu felsefe eserlerinin, ruhunda yarattığı bunalım sonucunda intihara kalkıştı, ama ölmedi.

İyileşince, ailesi İstanbul'a gitmesine razı oldu, o da İstanbul'a giderek Yüksek Veteriner Okulu'na yazıldı ve çok geçmeden tıbbiyelilerin kurduğu Devrim Komitesi'ne girdi. Rejim aleyhindeki çalışmalarından dolayı önce tutuklandı, sonra da okuldan uzaklaştırıldı (1898). İki yıl sonra rejim ve padişah aleyhinde bir mektubunun ele geçmesi yüzünden 9 ay hapse mahkûm edildi (1900). Hapisten çıkınca zaptiyece (güvenlik görevlileri) gözaltında tutulmak üzere memleketi Diyarbakır'a gönderildi.

Ziya Gökalp, Diyarbakır'da rejim aleyhtarı çalışmalara katıldı ve gizli bir dernek kurdu. Diyarbakır'daki yöneticilerin yolsuzluklarına karşı halkın şikâyet ve direnme hareketlerine öncülük etti. Bu arada ilk eseri Şaki İbrahim Destanı'nı yazdı (1908).

İttihatçı

Meşrutiyet ilân edilince kurduğu gizli derneğin yerini ittihat ve Terakki Cemiyeti'nin Diyarbakır şubesi aldı. Bundan sonra Gökalp'ı yoğun bir parti etkinliği içinde ayrıca da Türkçülük ve dilde sadeleşme hareketlerinin öncüleri arasında görüyoruz. Gökalp yazdığı ülkücü şiirlerle çevresini büyük ölçüde etkiliyordu. Bu arada partinin genel merkez üyeliğine de seçilmişti.

Gökalp 1909-1919 arasında yazıları ve düşünceleriyle. İttihat ve Terakki yöneticileri üzerindeki etkisiyle bu dönemin düşünce ve siyaset hayatına yön veren en önemli fikir adamı oldu.

İstanbul'un işgali üzerine tutuklanarak Malta'ya sürgün edildi. Döndükten sonra bir süre Diyarbakır'da kaldı, sonra oradan milletvekili seçildi (1923).

Ziya Gökalp Ölümünden Sonra Çıkan Başlıca Eserleri

Çınaraltı, Fırka Nedir?, Ziya Gökalp Diyor ki, Ziya Gökalp Neşredilmemiş Yedi Eseri ve Aile Mektupları, Ziya Gökalp ilk Yazı Hayatı, Ziya Gökalp Külliyatı (t. kitap Şiirler ve Halk Masalları, Z. kitap Limni ve Malta Mektupları, 3. kitap Terbiyenin Sosyal ve Kültürel Temelleri).