Müslüman bilim adamları ve birçok Avrupalı'dan önce buldukla

[Heval]

MATEMATİK

Matematikte Müslümanların hizmetleri büyüktü. O kadar ki, bu alanda yaptıkları hizmet, günümüz Avrupa'sında da hayranlık uyandırmaktadır.Meselâ Prof. Jaques Risler, "Rönesansımızın matematik hocaları Müslümanlardır" derken Fransız profesörlerinden E.F. Gautier de "Yalnız cebiri değil, diğer matematik ilimlerini de, Avrupa kültür dâiresi, Müslümanlardan almış olduğu gibi, bugünkü Batı matematiği gerçekten İslâm matematiğinden başka bir şey değildir." demektedir.
Müslümanların Batılı ilim adamlarına bu sözleri söylettirecek hizmetleri nelerdi?

Her şeyden önce rakamları Avrupalılara öğretenler Müslümanlardı. Kullanılması güç olan Roma rakamlarını bırakıp Arap rakamları denilen bu rakamları Avrupa bir kaç asır sonra elde edebildi. İlk defa Kuzey Afrika’da Müslüman hocalardan ders alan gezgin Piza´li Leonardo Fibonacci (1170-1240), 1202´de kaleme aldığı eserinde İslâm rakamlarını kullandı.
Sıfırı ilk defa kullanan Hârizmi (780-850) cebirin temellerini atmıştır. İlk cebir kitabını "El-Cebr ve´l Mukabele" adıyla o yazmış ve kitabın adı olan el-cebr, bati´ya "el-gebra" diye ufak bir telâffuz degisikligiyle aynen gecmistir. "El-Cebr" bugün "cebir"/"algebra" olarak okutulmaktadır.
Matematik alanında Avrupa´ya hocalık yapan Müslüman bilginlerden biri de Battânî(858-929)dir. Jacques Rislere göre trigonometrinin gerçek mânâda mûcidi Battânî´dir. Sinüs´ü bulanlar da Müslümanlardır. Müslümanlar sinüs´e ceyb derlerdi. Batılılar bunu tercüme ederken sinus dediler.
Trigonometriye tanjant, kotanjant ve kosekanti Ebû´l Vefâ (940-998) kazandırmıştır. Trigonometriyle ilgili ilk ciddî eseri ise Nasirüddin Tûsi (1201-1274) yazmıştır. Trigonometrideki dönüşüm formülleri de İbni Yunus (?-1123)a aittir.
Newton´a dayandırılan binom formülünü cebire kazandıran ise Ömer Hayyam (?-1123) dır.Diferensiyel hesabı da Newton’dan önce Sâbit bin Kurrâ (?-901) tarafından bulunmuştur. Matematigin bir kolu olan calculus´u ilim dünyasına kazandıran da Sâbit bin Kurrâ olmuştur. Geometriyi aritmetiğe ilk uygulayan bazılarının savunduğu gibi Dekart (1596-1650) değil, Müslüman bilginlerinden Sâbit bin Kurrâ´dır.

Ondalık kesir sistemini bulan, bu konuda eser veren ilk bilgin Giyâsüddin Cemsid (?-1429) dir. Virgülü, aritmetik islemlerde ilk defa kullanan yine odur.

ASTRONOMİ

Astronomiyi ele alacak olursak Müslüman âlimlerin en çok ilgilendikleri sahalardan biri olarak görürüz. İslâm ülkelerinin hemen hemen her büyük şehrinde birer rasathâne bulunmaktaydı. Bu rasathânelerde Müslümanlar, öylesine gözlem ve incelemelerde bulundular ki, elde ettikleri neticelerle ilim dünyasına asırlarca yol gösterdiler. Tycho Brahe(1546-1601), Kopernik(1473-1543), Galile(1564-1642) gibi bir çok batılı bilgine dahi ilham kaynağı oldular. Paris Islâm Enstitüsü eski profesörlerinden Jacques Risler Müslümanların rönesansa tesirlerini anlatırken; "Müslüman astronomlar matematik âlimleri derecesinde rönesansımıza tesir ettiler" der.
Müslüman bilginlerin astronomi alanındaki hizmetlerinden kısaca söz edelim.
Yıldızların yer, yükseklik ve aralarındaki mesafeyi ölçmek gibi, birçok kullanılan usturlabları "yeniden" denenebilecek sekilde gelistiren ve degisik sekillerini yapanlar Müslümanlardır. Bu konuda ilk eseri Mâsaallâh (?-815) verdi. Zerkalî (1029-1087) nin icâd ettiği yeni tip usturlab bir hârikaydı. Dünyanin yuvarlak olup döndüğünü Müslüman âlimler Avrupalılardan cok önce biliyorladi. Beyrûnî, dünyanın hem kendi etrafinda, hem de günesin etrafinda döndüğünü ispatlamıştı. Hindistan´ın Nendende sehri yakınlarında yaptığı çalışmalar sonunda yerin çapını ölçmeyi de başardı. Bu konuda ortaya attığı kanun , Avrupalılar’da Beyrûnî Kuralı diye tanındı.
Daha 9.-10. yüyıllardayken Mûsâ kardesler dünyanın çevresini ölçtüler. Fergânî, aynı zamanda güneşin yüzündeki lekeleri de keşfetmiştir. Fergânî´nin astronomi alanındaki eserleri Avrupa´da 700 sene ders kitabı olarak okutuldu. Laland´a göre dünyanın en meshûr 20 astronomu arasında yer alan Battânî´nin hazırladığı Sabiî Cetvelleri adındaki astronomi cetvelleri, Kopernik(1473-1543) devrine kadar Avrupa’da esas kabul edildi. O aynı zamanda güneş yılını bugünküne uyacak şekilde (sadece 24 saniye fazla) hesapladı.
Hükümdar olmasına rağmen, kendisini ilme adayan Uluğ bey (1394-1449), Semerkant´ta büyük bir rasathâne yaptırdı. İlmî çalışmalarıyla çağının en büyük astronomu oldu. Yaşadığı yüzyılın Batlamyus´u ünvanını kazanan Ali Kuşçu (?-1474) ise ekliptik egimi bugünküne çok yakın olarak hesapladı (23°27'). Ekliptik eğimin ilk doğru hesaplanmasını ise Fergânî yaptı. Bitrucî (13.yüzyıl) gezegenlerin sürüklendiklerini dış merkezli dâirelere ait teoriyi çürüterek Kopernikus’a yol actı.
Câbir bin Eflah’in (12.yüzyıl) yildizlarin yer ve açıklıklarını ölcen azimut kadranı, Avrupa´da ancak 300 sene sonra Alman astronom Regiomontanus tarafından aynı modele uygun olarak yapılabildi.

FİZİK

Fiziğe gelince ; Ahmed bin Mûsâ, "Harika Düzenler" adlı eserlerinde 100 kadar otomatik kontrol sistemli âletin şeklini çizdi. Ebû´l Iz İsmail el-Cezerî (?-1206)ise, Kitâbü´l Hiyel adındaki eseriyle sibernetiğin kurucusu oldu.
Optik ilminin temellerini atan İbni Heysem (965-1051) Görüntüler Kitabı´yla Roger Bacon (1214-1294), Kepler (1571-1630) ve Leonardo (11452-1519) gibi bilginlerin çalışmalarına rehber oldu. 600 sene ilim dünyasında kaynak eser olarak kaldı. Işığın kürevî aynalarda yansımasıyla ilgili kendi adıyla anılan Al-hazen (Ibni Haysem´in Avrupa´daki ismi) problemi onun bulusudur. Fârâbî (870-950) sesin fiziki îzâhını yaptı. Ibni Karara (?-1100) ilk torna tezgâhı kurdu.
İlk uçuş denemesine İsmail Cevherî (950-1010) girişti, fakat hayatına mal oldu. Hezarfen Ahmed Celebi ise (17.yüzyıl) kazasız belâsız uçmayı basardı. Taktiği kartal kanatlarıyla İstanbul´daki Galata kulesinden Üsküdar`daki Doğancılar´a uçtu. Füze türünden icadıyla ilk uçma şerefini ise 4. Murad zamanında yasayan Lagarî Hasan Celebi kazandı. Uçağın öncülüğünü 880´da İbni Firans adındaki bir İslâm âlimi yaptı. Kus tüyü ve kumaş geçirdiği uçağıyla uzun süre havada kaldı ve süzülerek yere indi. Bati´da ise ancak Orville Wright Kardeşler ´in 1903´te bir uçakla uçabildiklerini görüyoruz.
Yer çekiminin Newton tarafından keşfedildiğini sanırız. Oysa ki Râzî´den tutun, Beyrûnî´ye hatta Hâzinî´ye kadar, İslâm âlimlerinin, yerçekimiyle ilgilendiklerini görüyoruz. Ord.Prof. İsmail Hakki İzmirli, "İslâm Mütefekkirleri ile Garb Mütefekkirleri Arasında Mukayese" adlı eserinin 17. sayfasında, boşlukta çekimin ispatının Newton´dan önce Râzî tarafından yapıldığını söyler. Abdurrahman Ahmed de "Garb´in İslâm´dan Öğrendikleri" adli eserinin 31. sayfasında Will Durant´in "The Age of Fatih" eserine dayanarak, Hâzinî´nin yerçekimiyle ilgili bir teori ortaya attığını ifade eder. Ahmed Gürkan da "İslâm Medeniyetinin Garb´i medenîleştirmesi" adli esrinin 240.sayfasında Carra de Vaux´un Les penceurs de L`Íslâme ye dayanarak Beyrûnî´nin yerçekimiyle ilgili delillerini ortaya koyar. Bu durum göstermektedir ki, İslâm âlimleri Newton´dan asırlarca önce yerçekimini keşfetmişler, bu konuda teoriler ortaya koymuşlardır.
Sarkacı saate Galile(1564-1642) den önce Ibni Yunus uyguladı. Hâzinî, Mizânü´l Hikme adli eserinde teraziler hakkında bilgi verdi, birçok maddenin özgül ağırlığını, bir kısmi günümüzdekine tıpa tip uygun olmak üzere hesapladı. Suyun yoğunluğunu buldu. Hâzinî havanın yoğunluğunu hesapladı. Rüzgârın hızıyla hava yoğunluğu arasındaki bağıntıyı Toricelli(1608-1647)´den daha önce hesapladı.
Atomda yoğun bir enerji bulunduğunu, parçalanabileceğini ve parçalandığı zaman da Bağdat´i alt üst edebilecek bir güce sahip olduğunu ilk defa ileri süren, "kimyanın babası" unvanını alan Câbîr bin Hayyam (721-805) dır.
Nasirüddin Tûsî´nin talebesi Kutbeddin Sirâzî, Dekart´tan üç yüzyıl önce alâimüssemâ (gökkuşağı) olayını doğru olarak anlattı.

COĞRAFYA

Coğrafyanın ilim hâline gelmesini sağlayanlar da Müslümanlardır. Köşe köşe, bucak bucak Evliya Celebi (1611-1682), 29 sene hiç durmadan ülke ülke , kıt´a kıt´a gezen Ibni Battuta(1304-1369) ´nın seyahatnâmeleri birer tarih ve coğrafya hazinesidir.
Kristof Kolomb (1446-1506)Amerika´nine varlığını Müslümanlardan, özellikle Ibni Rüsd´ün kitaplarından öğrendiğini kaydeder. Beyrûnî asırlar önce Amerika´nın varlığından söz etmiştir. Piri Reis(1465-1554) dahi Kitab-ı Bahriye´sinde Amerika´nın varlığından, seneler önce bahsetmiştir. Vasco da Gama'ya(1450-1524), dünya turunda, Ibni Mâcit(15. yüzyıl)isimli bir Müslüman denizcisi yol göstermiştir. İdris (1100-1166) günümüzden 800 sene önce, zamanımızın dünya haritalarına benzer haritalar çizebilmiştir. Piri Reis´in Amerika haritası bir harikadır. Hele Mürsiyeli Ibrahim´in Piri Reis´den 52 sene önce çizdiği Akdeniz haritası, bugünkü ölçülere tıpa tıp uygundur

[sinan]

sen o kadar çok biliyorsun ki zengin olacağını sanmıyorum.inşallah yanılırım.